Cesarz Franciszek Józef I

Cesarz w wieku 18 lat:

Początek długiego panowania

W wieku zaledwie 18 lat Habsburg objął tron w 1848 roku, w epoce rewolucji, w której obywatele domagali się praw demokratycznych. Rządząca w sposób absolutystyczny dynastia cesarska musiała się utrzymać. Franciszek Józef I ustabilizował sytuację zarówno w polityce wewnętrznej, jak i zagranicznej, i rządził przez 68 lat.

Codzienne życie pełne dyscypliny i poczucia obowiązku

Życie codzienne głowy państwa charakteryzowało się żelazną dyscypliną. Codziennie wstawał o wpół do czwartej rano. Po skromnym śniadaniu, na które zazwyczaj składała się filiżanka kawy z mlekiem oraz kilka kawałków jego ulubionego ciasta Gugelhupf, poświęcał się przeglądaniu akt i korespondencji. W trakcie swojego panowania przejrzał prawie pół miliona akt.

Wzór do naśladowania dla urzędników służby cywilnej

Franciszek Józef I określał siebie mianem „najwyższego urzędnika” Cesarstwa. Uważano go za wzór dla całej grupy zawodowej, którą poddał gruntownej reformie, tworząc na tej podstawie prawo służby cywilnej. Ścisłe przestrzeganie godzin pracy należało, podobnie jak prawo do urlopu i emerytury, do uprawnień urzędników państwowych. Przekupstwo i nepotyzm były surowo karane.

Skromny gabinet cesarza

Gabinet cesarza był skromny i stanowił pomieszczenie, w którym spędzał najwięcej czasu przez całe życie. Z całego serca i z całych sił wypełniał swoją rolę wzoru dla wszystkich urzędników, mówiąc kiedyś: „Trzeba pracować, aż padnie się z wyczerpania”. Słynny Habsburg często siedział nad niektórymi aktami aż do późnej nocy. Zasadniczo nie odkładał spraw na później.

Samotność po śmierci cesarzowej Elżbiety

Austriacki pisarz i aktor Fred Hennings w tomie 5 swojego wielotomowego dzieła „Solange er lebt” („Dopóki żyje”) opisał Franciszka Józefa I jako człowieka samotnego, zwłaszcza po gwałtownej śmierci jego małżonki, cesarzowej Elżbiety „Sissy” z Austrii, w 1898 roku. Jako zewnętrzny przejaw swojego osobistego wycofania się cesarz nabrał również pewnego rodzaju pesymizmu w kontaktach z innymi ludźmi. W tym duchu wypowiedział się w rozmowie z austriackim dyplomatą:

„Od dawna zdaję sobie sprawę, jak bardzo jesteśmy w dzisiejszym świecie anomalią”. W podeszłym wieku władca wyczuwał nadchodzące zmiany społeczne, które zapoczątkowała I wojna światowa. Odrzucał nowoczesność, która nadeszła wraz z początkiem XX wieku, i wycofał się do swojego pałacu Schönbrunn. W tym kontekście zaczęła się swego rodzaju mistyfikacja.

Opór wobec zmian

Zamknął się na wszelkie reformy społeczno-polityczne i nowinki techniczne. Niezachwianie trzymał się zasady boskiego prawa. Nic, co dotyczyło spraw doczesnych, już go prawie nie interesowało. Jego dworzanie, również w podeszłym wieku, sprzyjali tej tendencji.

Samotny monarcha aż do końca życia

Stary monarcha pozbył się swoich uczuć. Fred Hennings tak opisał jego zachowanie: „Nie nienawidził i nie kochał, lecz wyrażał aprobatę i dezaprobatę, zgadzał się i odrzucał”. Dla milionów swoich poddanych stał się postacią nieosiągalną. Ten samotny człowiek był zainteresowany wyłącznie utrzymaniem istniejącego porządku z całych sił, jakie mu jeszcze pozostały.